گفتگویی با حضرت آیت الله حائری شیرازی پیرامون ادبیات امروز و زنده یاد نصر الله مردانی

1- نقش ادبیات را ، درامر مقابله با تهاجم فرهنگی ،چگونه ارزیابی می کنید ؟

– رابطه ی بین معلم وشاگرد، به وسیله ی ادبیات برقرارمی شود رابطه ی بین فروشنده وخریدار و رابطه ی بین کشورها نیز. وقتی که افراد دو کشورباهم مذاکره می کنند ، این ادبیات هریک ازطرفین مذاکره است که آن ها را ازحل شدن درفرهنگ ، مکتب ،نژاد وهویت یکدیگرحفظ می کند. استقلال زبان وادبیات یعنی استقلال قومیت وپرچم ،لباس ،جنس و….. یعنی استقلال هویت ، یا به تعبیرقرآن : (( وجعلناکم شعوبا” وقبائل لتعارفوا))
هرقومی برای شناخت کامل هویت خویش ، باید نیاکان خودرا بشناسد.این درحالی است که مردم ما نمی دانند کسروی که بود یانواب صفوی که بود وچه کرد؟ یهودکمتردراقوام دیگرحل می شود . چون به رسوم خود پایبند است . اگرشنبه تعطیل است ،هیچ معامله وداد وستدی نیز درآن انجام نمی شود وچنین است که این رسم ،معرف آن ها می شود ودرست به دلیل همین سماجت دراصول اخلاقی یک کشور، اقلیتی رنگ می گیرد ودرمقابل ، اکثریتی که نسبت به رسوم خود بی تفاوتند وفرهنگ خود را به بازی می گیرند ، رنگ می بازند.
این که آقای احمدی نژاد با عزمی راسخ ودلی محکم ازایمان ، حرف خود را می زنند وازآن برنمی گردند ، یهود را می ترساند. آن ها حس می کنند که کسی مخالف ، اما مشابه خودشان درسماجت ، مقابلشان ایستاده است.
درجواب سئوال شما باید گفت : این که سخن سعدی ، مقبول خاص وعام است واین چنین دراذهان بشر ریشه دوانده ، سپری است درمقابل تهاجم فرهنگی .
چون شعرسعدی مصورآیه های قرآن است به زبان ادب . واهل ادب وفرهنگ دفاعی است دربرابرتهاجم فرهنگی . ماباید بدانیم که نقش امروزما تهاجم است نه تدافع . درست مثل یک تیم فوتبال ، که بنابه ضرورت ، تدافعی یا تهاجمی بازی می کند . واین دقیقا” همان حربه ای است که آقای احمدی نژاد درپیش گرفته اند.

2 – شما قبلا” درخصوص بردن ادبیات به زبان عامه برای حفظ ارزش ها مثالی زدید :

ای زن به توازفاطمه این گونه خطاب است

ارزنده ترین زینت زن حفظ حجاب است

که نه به عنوان یک شعراستوارکه به عنوان یک ارزش درذهن وزبان مردم جاری گشته است . حال به نظرشما شاعران ما برای عینیت بخشی ووارد شدن به لایه های زیرین اجتماع وزندگی مردم ، برای آن که بتوانند ادبیات انقلاب وادبیات متعهد به ارزش های انسانی را این چنین وارد ذهن وزبان مردم کنند ، چه وظیفه ای برعهده دارند؟

– درسرودن شعرهای خودبه تکلف وتصنع نپردازند .ممکن است که این چنین شعرهایی مورد قبول خاص باشد ؛ اما مقبول عام نیست شعری با ذهن وروح مردم درگیرمی شود که ساده وروان باشد وبهترین راه این است که شاعربرای شهرت کارنکند ،با عشق وبرای عشق کارکند ، مثل سعدی که برای معروف شدن درجهان شعرنگفت .

این موضوع را درنامه ی چارلی چاپلین به دخترش می بینیم که می گوید : (( من همیشه سعی کردم انسان باشم . زندگی توفقط رفتن به سن ، اجرای یک رقص زیبا وتشویق ونگاه شاهزاده های فرانسوی نیست . خارج ازسن ، بیرون ازسالن نمایش ، انسان های دردمند ومحتاج بسیاری هستند که چشم به راه تواند. من هرگز، بابت پولی که برای کمک به آن ها می پردازی ، صورت حساب نمی خواهم ؛ اما بابت پولی که برای خود خرج می کنی ، صورت حساب می خواهم .))

ودرجایی دیگربه دخترخود می گوید : (( آن ها یی که برای لذت به تونگاه می کنند ، لایق تو نیستند.)) اوازبی حجابی انتقاد می کند ؛ چون این بی حجابی است که باعث تمتع دیگران ، از زیبایی زن می شود وهویت خانواده را ازبین می برد.

اسلام می گوید: (( تمتع زن مربوط به همسرش است وحق تمتع مرد برای حللال خودش می باشد. ادبیات نیزچنین است ؛ یعنی زمانی موفق است که متعلق به خودتان باشد واین هم به آن دلیل است که ادبیات ، شناسنامه ی یک ملت است.

اقتباس واستخدام ادبیات دیگران ، خوب است اما حل شدن وقرارگرفتن درخدمت دیگران ، خوب نیست .

اختلاف (( تاگور)) و (( گاندی )) نیزدرهمین است که گاندی منطبق ترعمل می کند ؛ اوخود را به ادبیات هندی ، مقید می کند تا هویت هنرمحفوظ بماند ، اما تاگورمعتقد است که گاندی بیش ازحد ناسیونالیست است وباید به همه ی انسان ها فکرکرد.آن گاه ازگاندی ایراد می گیرد که :

(( چرا دررا به روی خود می بندی ؟ دریچه را بازکن تا هوای آزاد به درون جریان یابد .)) وگاندی درجواب می گوید:(( اگرنسیمی ملایم باشد ؛ می پذیرم اما دررابه روی طوفانی که بخواهد فرش وزندگی ام را ببرد ، می بندم .))

شاعری موفق است که هم ازادبیات ملت خود استفاده کند وهم ازایدئولوژی کشورخود؛ علت توفیق سعدی نیزدرهمین است که زبان شعرش فارسی ومحتوای شعرش ، اسلامی است . اگربخواهیم برای فرزندان خود یک معلم مسلمان بگیریم که به آن ها ادبیات ، فرهنگ ، مکتب وروش زندگی بیاموزد ، بهترازسعدی نمی یابیم . چون سعدی یک انسان شناس معمولی نیست ؛ اویک انسان شناس ادیب است .

ما درمقابل تهاجم فرهنگی ، سد سعدی را داریم ؛ باید روی این سد را بسازیم تا بالابیاید. نیازی نیست که اقدام به کندن زمین وساخت سدی دیگرکنیم .بهتراست رئیس جمهورما ازسخنان سعدی درسخنرانی های خود استفاده کند وحتی مردم عامی ازگفتارواشعاراو، درمحاورات خود استفاده کنند.

چه بسا که رهبر عزیزمان ، ازاشعارحافظ وسعدی درگفتارخود ، استفاده می کنند ؛ همان طورکه روزی به محل احیای بقایای جنگی وتعمیرماشین ها درسپاه رفتند وفرمودند:

(( کهن جامه ی خویش پیراستن به ازجامه ی عاریت خواستن ))

یازمانی درجلسه ی شورای اداری استان فارس ، درباره ی مهرورزی ومحبت به ارباب رجوع این دوشعررابه کاربردند:

گروانمی کنی گره ای ، خود گره مباش

ابروگشاده باش چو دستت گشاده نیست

دلی درسایه ی مهرت نیا سود

به گیتی ، کاردیواری نکردی

3 – مقام معظم رهبری ، دردیدارخود با اعضای ستاد انقلاب فرهنگی کشور، طی یک جمله ی معترضه فرمودند : (( نباید به جایی برسیم که ادبیات ما هم ازاروپا وارد شود .)) درحالی که امروزه اشعارجوانان ما ، با پشتوانه های فرهنگی وادبی خود فاصله گرفته اند وصفحات روزنامه ها این واقعیت تلخ را هرلحظه بیشتردرچشم می زنند ؛ شما چه راه کارهایی برای آشنایی جوانان با ارزش ها ، درخلق آثارادبی وهنری شان پیشنهاد می کنید ؟

– سعدی را برای دبستان ها ، دبیرستان ها ، دانشجویان و فارغ التحصیلان داریم ؛ آثارسعدی به سبب ویژگی سهل وممتنع بودن خود ، جواب گوی همه ی طبقه های سنی است . وچه اثری بهترازآثارسعدی که چکیده ی قرآن است وریشه ی ایدتولوژیکی دارد؟

شناخت سعدی ازانسان چیزدیگری است ؛ درحالی که روان شناسان وجامعه شناسان دنیای امروز، معتقدند که انسان تک ذاتی است با گرایش خوبی یا بدی ؛ سعدی انسان را متعددالذات می داند ، با گرایش خوبی وبدی ؛ یعنی هم خوبی را ذاتی می داند هم بدی . نه فقط خوبی وبدی .

مشکل ازخود انسان است ، نه کسی دیگر. مرحوم شیخ بهائی همین مطلب را در(( نان وحلوای )) خودبه کارمی برد:

(( کودکی ، مادری داشت که با مردان غریبه ، درارتباط بود؛ یکی دوبارخواست ، مردان غریبی راکه با مادرخویش می بیند ، بکشد ؛ اما سرانجام مادرخود را کشت . وقتی که علت این کاررا ازاوجویا شدند پاسخ داد: (( بهتربود که ریشه ی این فساد را ازجا می کندم وتنها درهمین صورت بود که دیگرهرگزبا آن صحنه های ناگوار، مواجه نمی شدم.))

وقتی کسی با همه سرجنگ وناسازگاری دارد ، مطمئنا” باید درخودونه کس دیگربه ریشه یابی رفتارهای غیراخلاقی اش بپردازد . مثلا” همین آمریکا که به خاطرهوا و هوس خود، یک روز با ویتنام ، یک روزباکره وروزدیگربا افغانستان می جنگد ، به این دلیل که این کشورهارا تروریست می خواند ، نمی داند که همه ی این نابسامانی ها به خاطرقدرت طلبی وزیاده خواهی خود اوست وباید به جای این همه جنگ های نافرجام ، با هوای نفس خود بجنگد.

باید نسخه ای ازکتاب های سعدی ، درهمه ی خانه ها باشد وسخنان اورابرای فرزندان امروزخود تکرارکنند، تا بازتاب کارخود را درجوانان فردا ببینند واین چنین می شود که صدای شاعران ونویسندگان متعهد کشورمان برای آن ها ، صدایی آشنا خواهد بود.

4 – نظرشما درمورد نوع کاروتاثیرشعرهای آقای مردانی برافراد متعهد به شعرانقلاب چیست؟

– ارزش آقای مردانی دراین است که به هرزبانی شعرگفته اند ودرپای شعرهای ایشان را می توان ازکتاب های دبستان تا دانشگاه ، دنبال کرد.

این که کسی بتوانند مطلبی را درقالب شعر، تا آن حد پایین بیاورد که کودکان ابتدایی هم آن را بفهمند کاربزرگی است که ازهرکس برنمی آید . دلیل آن که قرآن ، رکورد نفوذ را درعالم شکسته نیزهمین است که به هرزبانی می توان آن را خواند وفهمید.

آقای مردانی جزء افراد مکتبی بود وشعرش چنان بود که به کتاب های درسی راه یافت .باید یاد مردانی را زنده کرد تا دیگران هم بتوانند مردانی باشند وباید یاد مردانی را زنده کرد تا یاد سعدی نیززنده شود.

چون مردانی ، سعدی را می دید وجوان ، مردانی را می بیند.

درآخرتوصیه می کنم که شاعران وکلا” مردم ماازاشعارحافظ وسعدی فاصله نگیرند. چون سعدی قاعده ی فرهنگ ما وحافظ ارتفاع آن است ، هرچه این قاعده بزرگ ترباشد ، ارتفاع نیزبیشتراست. اینکه حافظ تا آن ارتفاع بالا رفته ، به خاطرتکیه ای است که برقاعد ه ی سعدی داشته است .
حضرت آیت الله حائری شیرازی

مطالب مرتبط

Post navigation

پاسخ دهید